Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi
Okulöncesi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı

Waldorf okulları hareketi, 1919’da I. Dünya Savaşı sonu Almanya’sında Stuttgart’taki Waldorf Sigara  Fabrikası sahibi Emil Molt’un isteği üzerine ortaya çıktı. 1919’da Avusturyalı Rudolf Steiner, filozof, bilim adamı ve sanatçı, Almanya Stuttgart’taki Waldorf Astoria Sigara Fabrikası işçilerine konferanslar vermek üzere davet edildi.  Molt, Rudolf Steiner’e fabrikadaki işçilerin çocukları için “İnsanın antropolojik anlayışına dayanan bir okul kurmak mümkün olur mu?” diye sordu ve Steiner bunu kabul etti. Ancak Steiner bunu yapmayı, dört koşulla kabul etti: Okul tüm çocuklara açık olacaktı; karma öğrenim olacaktı; Birleştirilmiş on iki yıllık eğitim olacak ve öğretmenler çocuklarla doğrudan ilgileneceklerdi; Üzerlerinde ekonomik kaygılar ve hükümetin müdahalesi en az düzeyde olacak; dolayısı ile okulun işleyişinde yönetici rolünde olacaklardı. Muhtemel öğretmenler için bir deneme sürecinden sonra Molt koşulları kabul etti. Bağımsız Waldorf Okulu, 7 Eylül 1919’da açıldı.
Waldorf eğitimindeki merkezi görüş, öğrencilerin kendi görgüleri ve dünyadaki yerleri için anlayışlarını geliştirmek ve her insanın dış görünüşünün bağımsız olduğu fikrinin oluşturulmasıdır. İnsanlar öncelikle belirli bir milletin üyesi değil, dünya vatandaşları ve insanlığın üyesidirler. Waldorf eğitiminde, çocuğun tüm yönleriyle eğitilmesi amaçlanmıştır. Bunlar; akıl, kalp ve yetenek olarak tamamlanır. Bu şekilde sağlıklı, duygusal bir gelişim hedeflenir. Eller, hem ilk akademik konularda hem de daha sonraki sanatsal el işi ve el sanatı çalışmalarında kullanılır. Waldorf eğitimi, entellektüel bir içeriği çocuğa zorla öğretmektense; uyandırılmış ve geliştirilmiş yeteneklere ulaşmayı çabalar. Böylece elde edilen bilgi miktarına oranla daha fazla öğrenme olur. Öğrenme, kendini ve dünyayı keşfetmenin yolculuğu haline gelir.

Waldorf Okullarında Müfredat
Waldorf müfredatı bir çocuğun gelişiminin çeşitli evrelerine cevap olacak şekilde düzenlenmiştir. Öğrenci ve öğretmen arasındaki ilişki, çocukluk döneminden ilk ergenliğe değişim boyunca çok büyük önem taşımaktadır. Tarih, dil sanatları, fen ve matematik gibi temel konular günde iki üç saatlik ders bloklarıyla öğretilir.
Steiner, çocukluğu üç evreye ayırmaktadır: 0-7 yaş dönemi, 7-14 yaş dönemi, 14 yaşından sonraki dönem.
a. Sınıf 1-3
Doğumundan yedi yaşına kadar olan evrede çocuk için her şey somuttur. Sayı ve harf gibi soyut kavramlar, çocuk tarafından denenmedikçe algılanamaz. Örneğin “bir burun, iki göz” dersek ancak bu sayılar çocuk için bir şeyler ifade edebilir. Steiner, küçük çocukların hassas bir duyu organı gibi çevresindeki örnekleri takip ve taklit ettiğini; bu yüzden de çocuk üzerinde etkili olan yetişkinlerin çocuklar için model teşkil ettiklerinin farkında olmaları gerektiğini vurgular. Steiner, anne-babalara şu tavsiyede bulunur: “Eğer çocuğunuza ideallerinizi aşılamak istiyorsanız, kendi kendinizin ideali olmalısınız.” Bu yaş grubu için hazırlanan Waldorf programları, çocuk 3 yaşındayken başlar. Bu programların resim, oyunlar, şarkılar, hikâyeler, bahçe işleri ve mevsime bağlı faaliyetlerden oluşan bir müfredatı var.
· Alfabe ile resimli tanışma,yazma, okuma,heceleme, şiir ve piyes
· Halk hikayeleri, peri masalları, fabllar, efsaneler,eski ahit hikayeleri
· Sayılar, temel matematik işlemleri (toplama, çıkarma, çarpma, bölme)
· Doğa hikayeleri, ev yapımı ve bahçecilik

b. Sınıf 4-6
İkinci evreye geçiş, yedi yaşında dişlerin değişmesiyle olur. 7 yaşından 14 yaşına kadar olan bu evreyi Steiner, çocuğun hayal dünyasının ve hayal gücünün uyandığı evre olarak tanımlar ve çocuğu bu evrede sanatsal olarak eğitmek gerektiğini vurgular. Bu yüzden Waldorf okullarında öğrenciler eğitime resimle başlamaktadırlar. Waldorf eğitimi üzerine araştırma yapan Diane Gilman, çocuğun doğa gözlemlerini resimle anlattığı takdirde, kendisinin fen bilimleri derslerine daha çok değer verdiğini ifade etmiştir.

· Yazma, okuma, heceleme, gramer, şiir ve piyes
· Efsaneler, tarih ve eski uygarlıkların hikayeleri
· Dört matematik işlemini yeniden gözden geçirme, kesirler, yüzde oranları ve geometri
· Bölgeler ve dünya coğrafyası, karşılaştırmalı zooloji, botanik ve basit fizik

c. Sınıf 7-8
En son evre olan 14 yaş ve üstündeki çocukların eğitiminde sanat yine ön plandadır; fakat somut ve aklî boyuttaki konularda daha çok yoğunlaşmaya başlanır.
· Yaratıcı yazma, okuma, heceleme, gramer, şiir, piyes
· Orta Çağ tarihi, Renaissance, dünya keşfi, Amerikan tarihi ve biyografisi
· Coğrafya, fizik, temel kimya, astronomi, jeoloji ve psikoloji

Ayrıca öğretilen özel konular şunlardır:
Elişi : Örgü, dikiş, oyuncak yapımı, ağaç işleri, kroşe, kanaviçe işi, temel dokuma
Müzik: ?arkı söyleme, blok flüt, telli, vurmalı ve nefesli çalgılar
Yabancı Diller: İspanyolca, Fransızca, Japonca ve Almanca (Kurum tarafından belirlenir)
Sanat : Sulu boya resim, form çizimleri, balmumu ve toprak modellemeler, perspektif çizimi
Hareket: Jimnastik, grup oyunları

Waldorf Okullarını Diğer Okullardan Ayıran Özellikler
 Waldorf eğitiminin amacı çocuğu bütünüyle eğitmektir; “beyin, kalp ve eller”. Müfredat programı zamanın yeteceği ölçüde kapsamlı ve akademik konuları, sanatsal ve uygulamalı aktivitelerle dengeler durumdadır.

 Waldorf öğretmenleri kendilerini, her çocuğun içinde bulunan gerçek öğrenme sevgisini ortaya çıkarmaya adamışlardır. Öğretim akademilerinin içindeki sanatı ve aktiviteleri özgürce kullanırlar. Öğrenmek öğrencinin içinde gelişen içsel bir motivasyondur. Rekabete dayanan test ve not verme sistemini ortadan kaldırmışlardır. Öğrencilere tüm ilköğretim eğitim yılları boyunca ana akademik konuları öğretmek üzere aynı öğretmen eşlik eder. Öğretmenler sekiz yıl boyunca bir sınıfla kalabilirler ya da birinci sınıftan beşinci sınıfa kadar bir öğretmen, altıncı sınıftan sekizinci sınıfa kadarda başka bir öğretmen gelebilir. Öğrenciler öğretmenleri ile gerçek bir insani ilişki kurarlar. Bu ilişki, potansiyellerini geliştirmelerini destekler ve değerli kılar.
 Matematik, fen bilimleri ve fenomenolojik şekilde öğretilir. Öğretmen bir deney hazırlar; çocukları, deneyleri dikkatlice gözlemlemek ve bulduklarını tartışmak için çağırır. Böylece bu deneyin altında yatan matematiksel ya da fiziksel kanun veya formülü keşfedebilirler. Bu metotla, özgür düşünme ve hüküm geliştirme amaçlanır. Fen, küçük sınıflarda doğal çalışmalarla başlar ve zooloji, botanik, kimya, fizik, astronomi ve fizyoloji gibi daha kapsamlı konulara doğru ilerler. Bazı konularda, uzmanlaşmış öğretmenler (yabancı diller, uygulamalı güzel sanatlar, müzik, fiziksel eğitim v.b.) sınıf öğretmenin tamamlayıcısıdırlar.
 Her gün, o günün sunduğu iki saatlik ana akademik ders periyodu ile başlar. Konu (matematik, eski kültürler, botanik, akustik v.b.) üç veya dört haftalık ders bloklarıyla öğretilir. Bu yaklaşım öğrenmeye yönelik heves ve konsantrasyon gerektirir. Aynı zamanda çocuklar ne öğrendiklerini derleme zamanı bulurlar.
Okulöncesi eğitimde çocuğa akademik bilgi vermemeye özen gösterilir. Yedi yaşına kadar çocuğa görevinin oyun oynamak olduğu öğretilir. Çocuk sağlıklı bir şekilde oyun oynarsa, bedensel gelişimi hızlanacaktır. Bedensel, zihinsel ve hayal gücü olarak gelişimin önemli olduğu bir dönemde ona akademik bilgiler vermek, onun enerjisini yanlış yöne yönlendirmek olur. Waldorf okullarında, çocuklarda doğa bilinci ve doğal olanlara karşı duyarlılığın geliştirilmesine özen gösterilir. Çocuğa, modern hayatın kargaşasına atılmadan, doğayı gözlemleme fırsatı verilir. Doğa sevgisini kazandıracak şarkılar, şiirler ve hikâyeler öğretilir. Waldorf eğitimi, çocuğun taklit ederek öğrenme özelliğini göz önünde bulundurarak, ona taklit edeceği olumlu örnekler sağlar.  Başlangıç sınıflarında test kitapları kullanılmaz. Bunun yerine öğretmen, konuyla ilgili araştırmasını sunar. Öğrenciler, öğretilen her konuyla ilgili kendi bireysel defterlerini oluştururlar. Bu defterlere, konun anlamını ve özünü resimlendirerek kaydederler. Bu kitapların içlerinde her konuyu birleştirmek bir sanat olduğundan, sanatsal ve güzel olmaları önemlidir. Bunu yapan öğrenciler, çalışmalarına olan sorumluluk ve saygılarını bu yolla  geliştirirler ve eninde sonunda kendi kendine öğrenme yetisine sahip olurlar.
 Dil sanatları, özünde insanın hikayesine dayanan bir yolla  öğretilir. İnsan önce kendi dünyasını algılar, onu resimler, hakkında konuşur ve resimlerle, seslerle kalmayıp; simgeler, işaretler meydana getirir. I. sınıflar; hikayeler dinler, resimler yapar ve harf sembollerini keşfeder. ?arkılar, şiirler ve oyunlarda ki fonetik çalışmalar dili öğrenme deneyimini eğlenceli hale getirmeye yardımcı olarak, öğrenme metoduna eşlik ederler. İnsanoğlunu anlatan metinler, okuma materyali olarak kullanılırlar (genellikle dünyaca ünlü büyük eserler).
 Mitoloji ve efsanelerle başlayan sıradışı insanlık hikayeleri, çocukları dünya kültürü kalıntılarının çok geniş bir alanına götürür. Eski ahit, üçüncü sınıfta ve Norse Mitolojisi dördüncü sınıfta öğretilir. Asya, Ortadoğu, Mısır ve eski Yunan kültürü, tarih derslerinde temeli oluşturur ve beşinci sınıfta öğretilir. Çocuklar, kültürleri kendi efsane ve kültürleriyle öğrendiklerinde; geniş bir bakış açısı kazandıkları gibi, dünya kültür çeşitlerininde değerini anlarlar. Altıncı ve sekizinci sınıf arası öğrenciler karanlık ve orta çağlardaki Mısır’dan ve Yunanistan’dan, modern tarih olan rönesansa doğru yolculuk yaparlar.
Waldorf eğitiminin bazı ayırt edici maddelersek:       

· Eğitimin ilk yıllarında akademik bilgilerin önemi azdır. Waldorf anasınıfları deneyiminde akademik içerik yoktur. Birinci sınıf için ise akademik bilgi minimum düzeydedir. Birinci ve ikinci sınıfta harfler dikkatlice tanıtılsa da, ikinci ve üçüncü sınıfa kadar okuma öğretilmez.
· Temel okul yıllarında (sınıf 1-8) öğrenciler,ilköğretim okulunun bütün sekiz yılı için öğretmenin aynı sınıfta kaldığı bir sınıfa(veya bir ana derse) sahiptirler.
· “Frills” ismi ile ana akıma öncülük eden belirli aktivitelerin merkezi okullar, Waldorf okullarının merkezidir. Sanat, müzik, bahçecilik ve yabancı diller (genellikle başlangıç sınıflarında iki tane olmak üzere) gibi konuları içerirler. Daha küçük sınıflarda tüm konular sanatsal ortamlar içerisinde tanıtılır. Çünkü çocuklar bu ortamlara yavan derslerden ve ezbere öğrenmeden  daha iyi cevap verirler. Bütün çocuklar flüt çalmayı,örgü örmeyi, vb. öğrenirler.
· Birinci sınıftan beşinci sınıfa kadar herhangi bir test kitabi yoktur. Tüm çocuklar ders yılı boyunca içindeki ödevleri doldurabilecekleri kendi çalışma kitaplarına yani temel ders kitaplarına sahiptirler. Öğrenciler aslında kendi deneyimlerini ve öğrendiklerini kaydettikleri ‘test kitaplarını’ üretirler. Daha büyük sınıflar temel derslerindeki eksiklikleri gidermek için test kitabı kullanırlar.
· Waldorf okullarında öğrenme rekabete dayanmayan bir aktivitedir. Başlangıç seviyesinde not verme yoktur. Her okul yılı sonunda öğretmen öğrencinin detaylı bir değerlendirmesini yazar.
· Waldorf okullarında çocukların elektronik araçlar  kullanmaları istenmemektedir.

Waldorf Okullarında Sanat Etkinlikleri
 Okula başlangıç yaşındaki öğrenciler özlerinde, Waldorf sınıflarında öğrenmenin temelini oluşturan güçlü bir hayal gücüne sahiptirler. Alfabenin tanıtılmasından, Pythagorean Teoremi’ne kadar herşey dikkatlice ve bir yaşama hissiyle öğretilir. Edebi yazınlar ve uygarlık tarihi öğrenciye sistematik olarak sunulur ve böylelikle gelişimini kademe kademe görmesi sağlanır.
 Müzik uğraşları ve ritmik hareketler matematikteki başarıyı arttırır. Piyesler ve toprak modellemeler, tarih çalışmalarını heveslendirir. Yılda bir kere sahne ışıkları parladığında ve öğrenciler oyunlarını sahnelediklerinde bu duygu daha iyi anlaşılır. Her öğrenci ana ders kitaplarını; renkli resimler, grafikler ve orijinal kompozisyonlar ile doldurur.

 Ana dersten sonra öğrenciler uzman kişilerden; Almanca, İspanyolca, koro halinde müzik, boyama, fiziksel eğitim, örgü, dikiş, ağaç işleri, bahçecilik ve toprak modelleme gibi uygulamalı sanatları öğrenmek için sınıfta hazır bulunurlar.

Waldorf Okullarında Okuma-Yazma Etkinlikleri
 Waldorf eğitiminde sözlü çalışmalar ağırlıklıdır; başlangıçta yani anasınıfı ve 1. sınıfta öğretmen öğrencilere peri masalları anlatır. Sözel yaklaşım tüm Waldorf eğitimi boyunca kullanılır. Sözel iletişimdeki ustalık, öğretmenin ayrılmaz bir parçası olarak görülür. Okuma öğretimi bu şekilde ertelenir. Bunun yerine önce yazma öğretilir. 1. yıl boyunca öğrenciler alfabenin nasıl oluştuğunu anlamaya çalışırlar yani eski uygarlıkların bir harfi bir resimden yavaş yavaş geliştirerek forma sokmaları gibi, onlar da alfabeyi keşfederler. Yazma, çocuklar farkında olmadan yavaş yavaş gelişir; okuma kabiliyetleri de aynı zamanda doğal olarak gelişir. Dili kullanmalarındaki ustalıkları nispetinde bu gelişim görülür. Çocuk yazmaya, harflerin anlamını akla getirerek ve şekillerini çizerek başlar. Örneğin; D deyince aklına dağ kelimesini getirir; N deyince aklına nehir kelimesini getirir. Ayrıca harflerle ilgili alıştırma yapmak için harfin şeklini sınıfta yürüyerek çizer veya o harfin içinde bulunduğu kelimeleri resimle anlatır. Waldorf eğitimcileri, harfleri bu şekilde öğrenmenin soyut şekilde harflerin şekillerini ezberlemekten daha etkili olduğunu vurgular.

Waldorf Okullarında Drama ve Gösteri Etkinlikleri Ve Önemi
 Evrenin ve doğanın ritmiyle insanlığı buluşturmak için sezonluk sunulan festivallerdir. Festivaller orijinlerini eski uygarlıklardan alırlar ve günümüzde de yaşatılmaktadırlar. Yılın bu sezonluk atmosferine katılmak ruhumuzun derinliklerine hayat veren eğlenceli bir seçimdir. Kutlama bir sanattır. Kutlamayı önceden düşünmek sevinç verir; hazırlık, kutlamanın kendisi ve bırakılan anılar, hepsi birer sevinç kaynağıdır.

Waldorf Okullarında Günlük Plan

· Sabah Dil Sanatları Grupları: Sabah grubu, klasik, peri masalları, halk efsaneleri, şiir ve doğa hikayeleri ve yaratıcı hareketleri kapsar. Konular, dönemden döneme değişir.

· Ana Aktivite: Sanatsal ve uygulamalı aktiviteler, çocukların çalışma metotlarına yaklaşımlarına daha anlaşılır bir bakış getirir. Çocuğu yetiştirmek, ekmek pişirmeye benzer. Buğday taneleri elenir ve öğütülür; malzemeler karıştırılır; çeşitli boylarda ekmek somunları oluşturulur. Ekmek pişerken taze kokusu gelir ve en sonunda tadına bakılır.

· Serbest Oyun: Sosyal oyunlar esnasında çocuklara kendi sosyal aktivitelerini geliştirmeleri için fırsat tanınır. Çocuklar, aktivitelerini ve kendi oyun arkadaşlarını seçmekle özgür bırakılırlar. Serbest oyun, mutfakta yemek pişirmeyi, giyinmeyi, kukla oynatmayı, kütüklerle ev inşa etmeyi ve çocukları kendi kendine başlattıkları diğer yaratıcı aktiviteleri kapsar.

· Temizlik Zamanı: Çevrenin bakımı için öğretmen ve öğrenciler birlikte çalışırlar.

· Ara Öğün Zamanı: Okul, sebzeler, meyveler, tahıl ekmekleri, ev yapımı kurabiyeler gibi doğal ürünler içeren bir yemek sunar  Meyve suyu, katkı maddesi ve koruyucu madde içermez.

· Açık Havada Serbest Oyun: Oyun alanında, serbest tırmanma kütükleri, kum, salıncak, kaydırak gibi oyun aletleri bulunur. Açık hava serbest aktiviteleri boyunca çocuklar, fiziksel hünerlerini eğlenceli bir şekilde test ederler ve geliştirirler.

· Öğle Yemeği Zamanı: Öğle yemeği evden getirilir ve sınıfta öğretmenlerle birlikte yenir.

· Öğleden Sonra Aktiviteleri: Uyku zamanı veya içeride ya da dışarıda oyun oynama zamanı olarak değerlendirilir. Herhangi bir period uygulanmaz.
Waldorf Okullarında Öğretmen
Okuldan okula ihtiyaçlar çeşitlense de sınıf öğretmenleri bir üniversite diploması ve bir Waldorf okulu öğretmen eğitim koleji ya da enstitüsünün sertifikasına sahip olmak zorundadırlar. Bazı eğitim programları, A veya B dereceli Waldorf eğitim sertifikalarını kabul ederler. Öğretmenler için eğitim, 2 ya da 3 yıldır. Tecrübeli Waldorf öğretmenlerince gözetim ve denetim altında uygulamalı bir eğitim söz konusudur. Ayrıca kimlikleri gösteren her türlü belge öğretmen olmalarına uygun olmalıdır. Yetkilendirme şartları bunu gerektirir.
 Rudolf Steiner 1922’de Oxford’taki konuşmasında öğretmenler için üç altın kural belirledi: Dünyaya gelen çocuğu minnettarlıkla kabul etmek, ona sevgiyle öğretmek ve insana yakışan gerçek bağımsızlık içerisinde ona önderlik etmek. Waldorf öğretmenleri yetiştirmek üzere tüm dünyada 50’nin üzerinde öğretmen enstitüsü mevcuttur.
 7 ve 14 yaşlar arası çocuğun otoriteyi en iyi öğrenip kabul edebileceği yaşlardır. İlköğretim okullarının kısmen daha küçük sınıflarında, çocuk deneyimlerinin bir çoğunu evi ve ailesiyle yaşamıştır. Sınıf onun için bir tür aile ortamı olur ve otorite simgesi de öğretmendir. Öğretmen anne ve babanın rolünü alır. Bu yaklaşımla öğretmenler ve öğrenciler birbirlerini çok iyi tanıyabilmelidirler. Öğretmenler öğrencileri bireysel olarak tanıyıp eğitimleri için en iyi yolu bulabilmeliler. Ayrıca sınıf öğretmeni bir çok ailede ailenin bir üyesi gibi görünmektedir.
 Öğretmenler Waldorf öğretmeni olmak için ayrılmış kişilerdir ki dolayısıyla bir çocuk ile anlaşmazlık pek söz konusu değildir. Çocuğun ihtiyaçlarını anlamak gerekir. Öğretmenlik rolünün merkezi öğretmenin eğitimiyle birlikte kendi mizacıdır. Bu tür problemler ortaya çıkarsa, tüm öğretim kadrosu, öğretmen ve aileyle birlikte sınıfa ve öğrenciye gösterilmesi gereken doğru davranışı tespit edip uygulanması işini üstlenir.
Dünya’da Waldorf Okulları
Bugün Waldorf Okulları akımı, hızla büyüyen bir akımdır ve tüm dünyada, 600 ‘ü Avrupa’da, 150’si Amerika’da ve 100’ü dünyanın geri kalan kısımlarında olmak üzere 850 Waldorf Okulu bulunmaktadır. Ayrıca yine tüm dünyada 1200 Waldorf Anaokulu bulunmaktadır. ?u anda 32’den fazla ülkede, hemen hemen 120.000 öğrenciye hizmet eden, 600’den fazla Waldorf Okulu bulunmaktadır. Okullar dünyanın her neresinde olursa olsun Almanya Stuttgrat’taki Waldorf Dünyasının ana sitesi içerisinde yer alır.

Neden Waldorf Okulları
 Temel sebep, Waldorf okullarının çocukluk dönemi meraklarını koruması ve onurlandırmasıdır. Harcanan her çaba Waldorf okullarının emin ve güvenli olması, çocuklar için çevrenin geliştirilmesi ve çocukluk evrelerinin zararlı etkilerden,daha büyük bir toplumun etkilerinden korunması içindir. Buna ek olarak, Waldorf eğitimindeki felsefe, müfredatın temelini oluşturan çocuk gelişimidir. Tüm konular çocukların yaşlarına uygun şekilde işlenir. Son olarak ise Waldorf okullarının, diğer okul mezunlarından akademik yönden avantajlı, çoğu zaman en iyi üniversitelere kabul edilen mezunlar vermesidir.

KAYNAKÇA

http://www.fortnet.org/rsws/waldorf/faq.html#1

http://www.waldorfhomeschoolers.com/whatis.htm

http://www.detroitwaldorf.com/cc.htm

http://www.detroitwaldorf.com/elem.htm

http://www.ozgurvebilge.com/egitim/?sayino=092002

http://www.waldorfhomeschoolers.com/whatis.htm

***

Referans:  Aktan Kerem, E. “Erken Çocukluk Eğitiminde Bir Peri Masalı: Waldorf Okulları”, Çoluk Çocuk Dergisi, 35, 22-25, (2004).