EMEL KILIÇ
Cumhuriyet 05.02.2006

Alternatif eğitim, bilinen eğitim modellerinin aksine soran, sorgulayan
 haksızlığa başkaldıran öğrencinin bireysel farklılıklarını ortaya koyuyor.

Çevreye duyarlı, soran, sorgulayan, haksızlığa başkaldıran öğrenciler... Kendini merkezde görmeyen, öğrenciye göre davranış sergileyen öğretmenler... Alternatif eğitim, bilinen eğitim modellerinin aksine öğrencinin bireysel farklılıklarını göz önünde bulunduruyor. Dünyada ''Özgür Okul'' adıyla bu eğitimi veren okulların sayısı hızla artıyor. Ancak uzmanlara göre, Türkiye'de henüz bu şartları taşıyan okul yok. Alternatif eğitim üzerine yaptığı çalışmalar ile bilinen ''Eğitim Zil ve Teneffüs'' dergisi Genel Yayın Yönetmeni, Sosyolog Doç.Dr. Kemal İnal ile Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muhsin Hesapçıoğlu alternatif eğitim hakkında merak edilen soruları Cumhuriyet için yanıtladılar.

- Ülkemizdeki eğitim sistemi ve uygulanan müfredatın temel özellikleri neler?

KEMAL İNAL - Müfredat alternatif eğitime yakın sloganlar kullanmasına rağmen, bu eğitimle bir ilgisi yok. AKP kadroları, aslında postmodern ve küreselleşmeci bir eğitim sistemi kurmaya çalışıyor.

- Alternatif eğitim bize yabancı bir kavram. Bu eğitimin uygulanış tarihinden biraz söz eder misiniz?

İNAL - Modern alternatif eğitim modellerine ilişkin arayışların tarihi kabaca Aydınlanma dönemi filozoflarına değin gidiyor. Bu dönem filozofları için alternatif eğitimin tek anlamı ve mekânı vardır: ''Doğa'' . Yani, kentsel uygarlık tarafından henüz kirletilmemiş olan doğa. Buna özgü doğal eğitim.

- Alternatif eğitimin şu an uygulanan eğitim modelinden en belirgin farkı ne?

İNAL - Günümüzde Türkiye'de uygulanan eğitim modelinin, modern ayağı ulus devlet, postmodern ayağı ise piyasacı ve kimlikçi. Temel özellikleri şu: Eklektik bakış açısı, tutuculuk, sanal özgürlükçülük ve eşitlikçilik, piyasa değerlerinin kutsanması, ulus devlet ile küresel şirketlerin değer ve amaçlarının iç içe geçirilmeye çalışılması. Ezber karşıtlığı, yaparak, yaşayarak öğrenme, etkinlik, performans, çoklu zekâ yaklaşımı, yapılandırmacı bilgi, öğrenci merkezli eğitim gibi sloganlarla Türk eğitim sisteminin felsefesini değiştirdiğini öne süren AKP kadroları, aslında, güya ulus devletin antitezi olarak, küresel şirket dünyasının değerlerini öneriyor, AB perspektifini vurguluyorlar. Oysa, Avrupa eğitim sistemlerinin özü, temeli, yüksek entelektüel bilgi ve değerlere verilen önemde yatıyor.

- Alternatif eğitim ile yetişmiş bir çocuk yaşıtlarıyla kıyaslandığında hangi olumlu ya da olumsuz özelliklere sahip oluyor?

İNAL - Alternatif eğitim ile yetişmiş çocuk, akranlarına oranla daha özgürlükçü, serbest, pratik, rahat, kendine güvenli, hayata dönük, doğayı koruyucu, çevre dostu, demokrat ve hümanisttir. Kolektif iş yapmaya yatkın, zekâsını alabildiğine kullanmaya yönelimlidir. Günü ve gündemi izleyen, haksızlıklara başkaldıran kişilik özellikleri sergiler.

- Alternatif eğitimde istenen öğretmen profili nedir?

İNAL - Bütün alternatif eğitim modelleri için geçerli ve genel bir öğretmen tipinden bahsedilemez. Ama en azından şöyle bir öğretmen profili çizilebilir: ''Öğrencinin, çocuğun önüne geçmeyen, yüksek zihinsel ve pratik becerilere sahip, mevcut müfredatın kölesi olmayan, öğrencilerin bilgi-beceri- değer-farklılıklarını ortaya çıkaran ve buna göre davranışlar geliştiren, demokrat ve özgürlükçü, hem pedagojik formasyonu hem de alan bilgisi geniş ve gelişmiş bir tip''. Bunlara daha birçok başka özellik eklenebilir.

***

Prof. Dr. Muhsin Hesapçıoğlu da, alternatif eğitim okullarında okuyan öğrencilerin mezun olduklarında, toplumsal yaşamda ve iş yaşamında en üst noktalara geldiklerini belirtti.
- Alternatif eğitimin çocuğa bakış açısı ve eğitim anlayışı nasıldır?
MUHSİN HESAPÇIO?LU - Bu eğitimde her çocuk bir bireydir. Birey olarak kendine saygı duyulmasını, buna uygun davranış ile karşılaşmayı bekler. Okullar ulus devletlerinin okulları da olsa, sonuçta çocuğu belli bir alanda eğilip bükülecek, ona istenen şekil verilecek biçimde algılarlar. İlgi noktası çocuktan çok 'toplum' , 'dış çevre' , 'devlet' tir. Bu nedenle alternatif eğitim anlayışı, ulus devletlerin bu tür okullarını 'esaret kurumları' olarak adlandırır. Bu konudaki son çözümleme M. Foucault 'nun okulları hapishanelere, askeri kurumlara benzeten çözümlemeleridir.
- Köy Enstitüleri, alternatif eğitim modeli ile benzerlik gösteriyor mu?
HESAPÇIO?LU - Köy Enstitüleri alternatif eğitimin bir modelidir. Bu Enstitülerin düşünsel temelleri 1900- 1933 tarihleri arasında Kıta Avrupası'nda atıldı.
- Alternatif eğitim uygulayan okullarda çalışabilmek için öğretmen adayı nasıl yetiştirilmeli? Türkiye'de bu eğitimin uygulanabilmesi için şartlar sağlanıyor mu?
HESAPÇIO?LU - Bu eğitimin felsefesini anlamalı, kabul edip eylem ve uygulamada gerçekleştirebilecek şekilde yetiştirilmeli. Alternatif eğitimde farklı modeller, uygulamada farklılaşırlar. Her bir model için öğretmenin özel olarak yetişmesi, özel eğitim alması gerekir. Söz gelimi bir Waldorf Okulu'nda çalışacak bir öğretmenin, normal lisans öğrenimi üzerine Waldorf eğitimi alması gerekir.